Da là cơ quan lớn nhất, bao bọc toàn bộ cơ thể. Đây chính là tuyến phòng chủ lực của cơ thể để chống lại các tác nhân gây lão hóa từ bên ngoài. Tia cực tím, các chất ô nhiễm được biết là nguyên nhân sinh ra các gốc tự do gây tổn thương da qua quá trình oxy hóa. Các vitamin giúp bảo vệ da chống lại tia cực tím và có nhiều tác dụng khác hữu ích cho da như chống lại sự hình thành các đốm tăng sắc tố, kích thích tái tạo sợi đàn hồi, sửa chữa sự sừng hóa của da…
- Vitamin B3 (niacin) cải thiện các tình trạng viêm da, giảm mất nước qua da, chống lão hóa da.
- Vitamin B5 hay PP (nicotinamide) giảm hiện tượng nhạy cảm ánh sáng của da, giữ ẩm da.
- Vitamin F bảo vệ hàng rào da và tiêu mỡ, chống hiện tượng chàm.
- Vitamin K cải thiện các tổn thương mạch máu của tiến trình lão hóa như dãn mạch, vết bầm, xuất huyết.
- Vitamin Q (ubiquinon) hiện diện với nồng độ cao trong lớp thượng bì, có tác dụng tương tự các chất chống oxy hóa ở da.
Vitamin A và tiền chất của nó (beta-carotene) thể hiện vai trò chủ yếu ở da và niêm mạc. Thức ăn có nguồn gốc động vật như dầu cá, bơ, sữa, lòng đỏ trứng, gan cá là nguồn chủ yếu cung cấp vitamin A. Các loại rau có lá xanh đậm như rau ngót, rau đay, rau dền, rau muống, rau lang, rau thơm… hoặc các loại quả màu vàng cam như gấc, đu đủ chín, cà rốt, cà chua… có chứa nhiều beta-carotene. Tiền chất này sẽ được men trong thành ruột và gan chuyển hóa thành vitamin A.
Nhu cầu vitamin A hàng ngày: người lớn 3.000 – 5.000 đơn vị mỗi ngày; trẻ em <10 tuổi 1.500 – 4.000 đơn vị mỗi ngày. Lượng vitamin A dự trữ trong cơ thể người lớn bình thường là 1,2 triệu đơn vị và chủ yếu ở gan. Mỗi ngày dùng nhiều nhất là 5.000 đơn vị. Như thế lượng dự trữ này đủ để duy trì nồng độ vitamin A bình thường cho cơ thể trong thời gian khá dài.
Vitamin A có tác dụng giữ cho lớp biểu mô được toàn vẹn, điều hòa sự phát triển và biệt hóa của các tế bào biểu mô da. Như vậy vitamin A có tác dụng nuôi dưỡng lớp da. Hơn thế nữa, vitamin A và tiền chất của nó có tác dụng bảo vệ da chống tia cực tím thông qua việc khử các gốc tự do. Do đó, ngày nay vitamin A được nói nhiều trong các chế phẩm bổ sung uống hoặc bôi để giúp làm chậm tiến trình lão hóa da, đặc biệt là lão hóa da ngoại sinh.
Cơ thể không tổng hợp được vitamin A mà phải lấy từ thức ăn, do đó trong bữa ăn hàng ngày chúng ta cần chọn các thực phẩm có chứa vitamin A và beta-carotene từ động vật hay thực vật. Bữa ăn đủ chất đạm và dầu mỡ sẽ giúp tăng hấp thu và chuyển hóa vitamin A vì đây là loại vitamin tan trong dầu.
Với chế độ ăn phong phú và bao gồm những thực phẩm có chứa đầy đủ vitamin A hoặc beta-carotene như chúng ta đã biết, thì ở người khỏe mạnh bình thường không cần đặt ra vấn đề bổ sung vitamin A qua đường uống.
Biểu hiện của da khi thiếu và thừa vitamin A
Cơ thể sẽ bị thiếu vitamin A trong những trường hợp sau:
- Chế độ ăn thường xuyên thiếu các thức ăn có chứa vitamin A hoặc beta-carotene hoặc dầu mỡ.
- Tăng nhu cầu bổ sung vitamin A ở phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú.
- Với những người mắc bệnh về gan, ruột thì việc hấp thu vitamin A ở ruột kém sẽ làm gan không biến đổi tiền chất vitamin A thành vitamin A được.
- Đang nhiễm trùng kéo dài.
- Trẻ bị suy dinh dưỡng.
Khi thiếu vitamin A, da sẽ bị khô, nhăn nheo, dày sừng, đặc biệt là ở lỗ chân lông gây tắc và giảm tiết mồ hôi, sậm màu do tăng lắng đọng hắc tố, dễ bong tróc.
Ngược lại trong cơ thể thừa vitamin A cũng bị nhiễm độc. Cho nên trong những trường hợp cần thiết chúng ta cần cân đối lượng vitamin A hàng ngày cho cơ thể thông qua chế độ ăn và dùng viên uống bổ sung vitamin A, nhưng phải theo chỉ định của bác sĩ.
Đặc biệt ngày nay việc sử dụng vitamin A và các dẫn xuất của vitamin A trong các chế phẩm bôi ngày càng phổ biến. Nó vừa có tác dụng điều trị một số bệnh da (vitamin A trong thuốc), vừa có tác dụng dưỡng da (vitamin A trong mỹ phẩm) nhưng lại ít ảnh hưởng đến nồng độ vitamin A trong cơ thể.
Với nồng độ thấp trong mỹ phẩm, vitamin A và các dẫn xuất của nó có tác dụng dưỡng da thông qua việc hạn chế hiện tượng lão hóa, bảo vệ da chống tác hại của tia UV gây bỏng da, điều hòa sự tăng trưởng và biệt hóa của biểu mô da.
Sản phẩm bôi của vitamin A và các dẫn xuất của nó với nồng độ cao được xem như thuốc điều trị mụn (giúp tiêu cồi) và trẻ hóa da (làm mỏng lớp sừng, giúp tăng sinh các sợi liên kết và đàn hồi).
Theo ThS.BS. Lê Thái Vân Thanh (TTO)
Lanopearl Vietnam